Kemik ölçümü kemiğin içindeki mineralleri ölçebilen bir alet ile yapılan tetkiktir. X-ışınlarını kullanarak kemiklerin mineral içeriklerinin durumunun belirlenmesini sağlar. Genellikle dual energy X-ışınları prensibi ile çalışan densitometre denen cihazlarla ölçülür. Tetkik süresi yaklaşık 15 – 20 dakikadır. Standart olarak kalça, bel veya her iki bölgeden ölçümler yapılır. Tetkik ağrılı ve sıkıntılı değildir, bilinen bir riski veya yan etkisi yoktur. Hiçbir ön hazırlık gerekmemektedir, günün her saatinde çekilebilir. Sadece hareket etmeden yatmak gerekmektedir.

      Kemik ölçümü için kemiklerin yapısında yer alan maddelerin yoğunluğunu ölçen bir yöntem de diyebiliriz. Bu yöntemle kemik madde kaybı (osteoporoz) saptanır.

Osteoporoz nedir? 
 
Osteoporoz halk arasında kemik erimesi olarak bilinen bir hastalıktır. Osteo (kemik) ve poroz (gözenekli) kelimelerinden oluşmuştur. Osteoporoz, düşük kemik kütlesi ve kemik dokusunun mikro yapısında bozulma sonucu kemik kırılganlığına yatkınlık ve kırık riskinde artış ile karakterize bir hastalık olarak tanımlanmıştır.

      Kemik kalsiyum ve proteinden oluşan yaşayan ve gelişen bir olaydır. Bir yandan yeni kemik düşerken bir yandan eskiler yıkılır. Gelişme döneminde kemik yapısı zamanla artar ve kemikler güçlenir belli bir yaştan sonra (kişiden kişiye değişir) bu kemik yapısı azalır ve durur. Zaman içinde yavaş yavaş kemik dokusu zayıflar ve yaş ilerledikçe kemikler incelir. Böylece kemikler kırılgan hale gelir. Kemik kaybı ileri yaşlarda, sıklıkla bel kemiklerinde, el bileğinde ve kalça bölgesinde görülür.

      Kemik kütlesi genellikle 35 yaşından itibaren başlar. Büyüme tamamlandıktan sonra kadınlarda kemik dokunun % 30 ila %50’si, erkeklerde ise % 20 ila %30 ‘u zaman içinde kaybolur. Kadınlarda menopoz bu kemik kaybını hızlandıran bir faktördür.

      Osteoporozun kesin nedenleri tam olarak bilinemez. Fakat bazı faktörler osteoporozu hazırlar. Bunlar;
      • Yaşlanma
      • Hareket azalması
      • Östrojen hormonu seviyesinin azalması
      • Kortizon kullanımı
      • Aşırı tiroid hormonu
      • Aşırı alkol alınması
      • Sigara kullanımıdır.

      Kemik kaybı söz konusu ise kontrol periyodunu tedaviyi yapan hekim belirleyecektir. Uzmanlar tarafından, kemik kaybı riskinin yüksek olduğu, menopoz sonrası kadınlar için ilk çekim normal ise 3 yılda bir kontrol amaçlı çekimler önerilir.

      Kemik yoğunluğu yaş ilerledikçe azalır. Yaşlıların pek çoğunda kemik yoğunluğu yine erişkinlere oranla azalmıştır. Bir çalışmaya göre kadınların % 66’sında 40 yaş üstünde osteoporoz veya osteoporoza yatkınlık vardır.

Osteoporoz olup olmadığımızı nasıl anlarız?

      Birçok kişi normal şartlarda kemik kaybı olduğunun farkında değildir ancak kemik kaybını kırık oluşunca fark eder. Kemik kaybı çok yavaş oluşan bir olay olduğu için belirgin şikayetlere yol açmaz. Osteoporozda ilk bulgular boy kısalması, omuzlarda ve kalçalarda yuvarlaklaşma, bel ve sırt ağrısıdır. Hastalıktan şüphelenilmesi halinde kemik ölçümü yapılmalıdır.

Kemik kaybını önlemek ve kırık riskini azaltmak için neler yapılmalıdır?

• Yeterli kalsiyum ve D vitamin almalı,
• Sigara içmemeli,
• Ani kilo kaybından kaçmalı,
• Düzenli egzersiz yapmalı,
• Uygun ve kaymayan ayakkabı giymeli,
• Görme bozukluğu takılıp düşmeye neden olabileceğinden göz muayenesi olup dereceli gözlük kullanmalı,
• Doktorunuzla konuşup yaşam diyetiniz düzenlenmeli,
• Doktorunuzdan size hormon tedavisi gerekip gerekmediğini öğrenmeli,
•  Doktorunuzdan size başka ilaç tedavisi gerekip gerekmediğini öğrenmelisiniz.